Starfieldstudie 2005

Zwakke eerste lijn leidt tot slechtere gezondheid
 

Barbara Starfield verwierf wereldwijde bekendheid met haar onderzoek naar de impact van eerstelijnszorg op de kwaliteit en de kosten van gezondheidszorg. Als een ‘grand old lady of primary care’ reist ze de hele wereld rond om politici te overtuigen van het belang van een goed georganiseerde eerstelijnsgeneeskunde.

Starfield rangschikt landen volgens de mate waarin ze hun gezondheidszorg op een sterke eerste lijn hebben gebouwd. Landen waar het accent op eerstelijnsgeneeskunde ligt, hebben lagere uitgaven voor gezondheidszorg, stelt ze vast. Eerstelijnszorg is volgens haar ook efficiënter dan tweede- of derdelijnszorg. Haar onderzoek wijst bijvoorbeeld uit dat landen met een zwak uitgebouwde eerste lijn zoals België, Frankrijk, Duitsland en de VS, minder goed scoren voor ‘levensverwachting’ dan landen als Nederland, Denemarken, Finland, Engeland of zelfs Spanje (zie figuur 1).

In de visie van Starfield horen naast huisartsgeneeskunde ook tandheelkunde, verloskunde en pediatrie tot de eerste lijn. Zelf is ze van opleiding pediater. Vooral kinderen doen hun voordeel bij een goed gestructureerde eerstelijnszorg (figuur 2). Landen met een sterke oriëntatie op de eerste lijn halen betere punten voor ‘laag geboortegewicht’, ‘neonatale en postnatale sterfte’ en ‘kindersterfte’ dan bvb. België. Ons land scoort bovendien ook slechter voor ‘overleving van kinderen na een ongeval’ dan landen als Denemarken, Nederland of Engeland.

Starfield ziet de huisarts als coördinator van de zorg voor een patiënt. Ze is voorstander van inschrijving bij een vaste huisarts. Door de technologische vooruitgang is de geneeskunde volgens haar te veel ziekte- en te weinig patiëntgericht geworden. "Dat is fout, patiënten vallen niet samen met hun ziekte," zegt ze.

In de medisch-specialistische zorg loopt er nogal wat mis, vindt Starfield. Specialisten zijn slecht in omgang met co-morbiditeit, luidt het. "Specialisten zijn opgeleid om zebra’s op te sporen, eerder dan paarden." Als gevolg daarvan doen ze meer tests dan strikt noodzakelijk wat volgens haar onherroepelijk leidt tot iatrogene schade en zelfs overlijdens.

Een stijging met 8% van het aantal specialisten, zo berekende ze, verhoogt de mortaliteit met 2%. De specialisten zullen het niet graag horen. Daar staat tegenover dat een stijging met 20% van het aantal ‘eerstelijnsartsen’ de mortaliteit met 5% doet zakken. Dat positieve effect is het grootst bij huisartsen. Eén huisarts meer per 10.000 inwoners zou het sterftecijfer met 9% doen dalen, becijferde Starfield.

Starfield heeft een bijna onuitputtelijke voorraad van dit soort cijfers. Hoe groter het aanbod aan eerstelijnsartsen, hoe lager ook de sterfte als gevolg van ‘stroke’ bijvoorbeeld. Een stijging met 10% van het aantal ‘primary care doctors’ leidt tot 4% meer vroege detectie van borstkanker. Analoge resultaten zijn er voor colorectale kanker, cervixkanker en melanoom. Of de cijfers ook helemaal toepasbaar zijn op een land als België met zijn plethora, is niet helemaal duidelijk.